The two volumes under review bring to completion the opus magnum of the Romance scholar and general linguist Eugenio Coseriu [1921–2002] on the history of Romance linguistics (or more broadly but also more accurately: language-related investigations) up to the beginning of the 19th century. Based on carefully prepared materials for a series of Vorlesungen at Tübingen university, given by Coseriu between 1970 and 1976, this Geschichte der romanischen Sprachwissenschaft (henceforth: GesRomSpr; the numeral that follows indicates the respective volume) has now been published, thanks to the dedicated efforts of some of his students, principally the late Reinhard Meisterfeld [1940–2017], who prepared the edition of GesRomSpr1, which appeared in 2003, and Wolf Dietrich, who prepared the edition of the three following volumes which appeared in a time lapse of three years (2020, 2021, 2022), but also with the help of Johannes Kabatek, the director of the Coseriu-Archiv, and publisher-scholar Gunter Narr. The two text editors of the GesRomSpr not only reorganized and systematized the author’s manuscript materials into a set of four volumes corresponding to an overall chronological division (Middle Ages — 16th century — 17th and 18th century) and, within these periods, to a thematic and/or geographical subdivision; they also reworked the materials, adding explanatory notes (or, in some cases, useful diagrams), synthesizing digressions, and — most importantly — updating the information (especially bibliographical references). In GesRomSpr1, editor Reinhard Meisterfeld (who signed as co-author) inserted additional sections (printed in smaller size) offering biographical information on primary authors and providing some kind of bibliographical state of the art with reference to the topics dealt with in the chapter concerned. In volumes 2, 3 and 4 of GesRomSpr, editor Wolf Dietrich has proceeded with more restraint: his explanatory interventions and biographical notices on primary authors appear in footnotes (the footnotes are all by the editor), and additional information relevant for the historiographical account appears, in the main text, between brackets. Whereas for GesRomSpr1 Reinhard Meisterfeld considerably expanded the Vorlage, Wolf Dietrich at times condensed Coseriu’s manuscript text, as we learn from his Vorwort to GesRomSpr3 (11–17).
Funding
Open Access publication of this article was funded through a Transformative Agreement with KU Leuven.
References
[AA.VV.]
1997O Padre Sarmiento e o seu tiempo. Actas do Congreso Internacional do Tricentario de Fr. Martín Sarmiento (1695–1995). Santiago de Compostela: Consello da Cultura Gallega — Universidade de Santiago de Compostela.
Adelung, Johann Christoph & Johann Severin Vater
1806–1817Mithridates, oder allgemeine Sprachenkunde, mit dem Vater Unser als Sprachprobe in bey nahe fünf hundert Sprachen und Mundarten. Berlin: Vossische Buchhandlung. (4 vols. in several parts)
Albrecht, Jörn
Hrsg.1975Pierre-Nicolas Bonamy: Vier Abhandlungen zum Vulgärlatein und zur Frühgeschichte des Französischen. Mit einem Vorwort von Eugenio Coseriu. Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Álvarez de Miranda, Pedro
1992 “En torno al Diccionario de Terreros”. Bulletin hispanique 94.559–572.
Ariza, Manuelet al.
eds1988Actas del I Congreso de historia de la lengua española. Madrid: Arco Libros.
Assunção, Carlos & Gonçalo Fernandes
eds.2007Amaro de Roboredo: Methodo grammatical para todas as línguas. Vila Real: Centro de Estudos em Letras.
Ayala Castro, Marta Concepciónet al.
eds.2010Diversidad lingüística y diccionarios. Málaga: Universidad de Málaga.
Ayres-Bennett, Wendy
éd.2018Claude Favre de Vaugelas: Remarques sur la langue françoise. Édition critique. Paris: Classiques Garnier.
Bahner, Werner
Hrsg.1984Sprache und Kulturentwicklung im Blickfeld der deutschen Aufklärung: Der Beitrag Johann Christoph Adelungs. Berlin: Akademie-Verlag.
Bahner, Werner
1994 “Romanische Sprachgeschichte an der Berliner Akademie der Wissenschaften gegen Ende des 18. Jahrhunderts: der Abbé Denina”. In: Baum, Hrsg. 1994.217–229.
Baum, Hichard
Hrsg.1994Lingua et Traditio. Geschichte der Sprachwissenschaft und der neueren Philologien. Festschrift für Hans Helmut Christmann zum 65. Geburtstag. Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Bossong, Georg
1990Sprachwissenschaft und Sprachphilosophie in der Romania. Von den Anfängen bis August Wilhelm Schlegel. Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Briesemeister, Dietrich
1992 “Die Institutiones in linguam Hispanicam (Köln 1614) des Heinrich Doergang(k)”. In: Schröder, Hrsg. 1992.29–41.
Brun, Auguste
1927La langue française en Provence de Louis XIV au Félibrige. Marseille: Institut historique de Provence.
Brunot, Ferdinand
1905–1938Histoire de la langue française des origines à nos jours. Paris: A. Colin.
Buchi, Éva
éd2026Manuel d’étymologie lexicale romane. Berlin/Boston: De Gruyter Brill.
Caravolas, Jean
1994aLa didactique des langues. Précis d’histoire I, 1450–1700. Montréal: Presses de l’Université de Montréal; Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Caravolas, Jean
1994bLa didactique des langues. Anthologie I. Montréal: Presses de l’Université de Montréal; Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Colombat, Bernard & Jean-Marie Fournier
éds.2023Antoine Arnauld et Claude Lancelot: Grammaire générale et raisonnée. Édition critique. Paris: Classiques Garnier.
Condillac, Étienne Bonnot de
1951Dictionnaire de synonymes. Édité par Georges Le Roy. Paris: Presses Universitaires de France. [A new edition, prepared by Jean-Christophe Abramovici was published in 2012, Paris: Vrin]
Coseriu, Eugenio
1981Von Genebrardus bis Hervás. Beiträge zur Geschichte der Kenntnis des Rumänischen in Westeuropa. Tübingen: Gunter Narr Verlag. [Romanian translation: Limba română în faţa Occidentului. De la Genebrardus la Hervás. Contribuţii la cunoaşterii limbii române în Europa occidentală. Cluj-Napoca: Ed. Dacia 1994]
Diez, Friedrich
1836–1844Grammatik der romanischen Sprachen. Bonn: Eduard Weber. (3 vols.; a fourth volume, Romanische Wortschöpfung, was published much later, in 1877)
Droixhe, Daniel
1999 “Aldrete, Sarmiento et les « lois phonétiques »”. In: Haßler & Schmitter, Hrsg. 1999.273–296.
Fernow, Carl Ludwig
1804Italienische Sprachlehre für Deutsche. Tübingen: J.G. Cotta. (2 vols.)
Fernow, Carl Ludwig
1806–1808Römische Studien, I-III. Zürich: H. Gessner. (3 vols.)
Fournier, Nathalie
2003 “Qui, que, quoi dans les grammaires françaises du XVIIe siècle: Maupas (1607), Oudin (1640), Chiflet (1659), Régnier-Desmarais (1705)”. Langue française 139.73–90.
2020Johann Christoph Adelung. Linguiste des Lumières à la Cour de Saxe. Paris: L’Harmattan.
Franzen, Winfried
Hrsg.1988Pierre Louis de Maupertuis: Sprachphilosophische Schriften. Philosophische Betrachtungen über den Ursprung der Sprache und die Bedeutung der Wörter. Abhandlung über die verschiedenen Mittel, deren sich die Menschen bedient haben, um ihre Vorstellungen auszudrücken. Hamburg: Felix Meiner.
Gauger, Hans-Martin
1967 “Bernardo Aldrete (1565–1645). Ein Beitrag zur Vorgeschichte der romanischen Sprachwissenschaft”. Romanistisches Jahrbuch 18.207–248.
Girard, Gabriel
1718La Justesse de la langue Françoise, ou les différentes significations des mots qui passent pour synonymes. Paris: Laurent d’Houry.
Girard, Gabriel
1736Synonymes François, leurs différentes significations et le choix qu’il en faut faire pour parler avec justesse. Paris: Veuve d’Houry.
Girard, Gabriel
1747Les Vrais principes de la langue Françoise: ou la parole réduite en méthode, conformément aux loix de l’usage: en seize discours. Paris: Le Breton. (2 vol.) [New edition, with introduction: Genève: Droz 1982]
Gómez Asencio, José Jesús
1981Gramática y categorías verbales en la tradición española (1771–1847). Salamanca: Ediciones Universidad de Salamanca.
Gómez Asencio, José Jesús
1985Subclases de palabras en la tradición española (1771–1847). Salamanca: Ediciones Universidad de Salamanca.
Gómez Asencio, José Jesús
ed.2008El castellano y su codificación gramatical. Vol. II: De 1614 (B. Jiménez Patón) a 1697 (F. Sobrino). Burgos/Salamanca: Fundación Instituto Castellano y Leonés de la Lengua.
Grimsley, Ronald
éd.1971Maupertuis, Turgot, Maine de Biran. Sur l’origine du langage. Genève/Paris: Droz.
Hrsg.1888Grundriss der romanischen Philologie, Band I. Strassburg: Karl J. Trübner.
Gröber, Gustav
1904 “Geschichte der romanischen Philologie”. In: Gröber, Hrsg. 1904.1–185.
Gröber, Gustav
Hrsg1904Grundriss der romanischen Philologie, Band I. [Second, revised edition] Strassburg: Karl J. Trübner.
Haßler, Gerda
2021 “Coseriu as a Historiographer of Linguistics in Relation to his Linguistic Ideas”. In: Willems & Munteanu, eds. 2021.81–95.
Haßler, Gerda & Peter Schmitter
Hrsg.1999Sprachdiskussion und Beschreibung von Sprachen im 17. und 18. Jahrhundert. Münster: Nodus Publikationen.
Haßler, Gerda & Jürgen Storost
Hrsg1997Kontinuität und Innovation. Studien zur Geschichte der romanischen Sprachforschung vom 17. bis zum 19. Jahrhundert. Festschrift für Werner Bahner zum 70. Geburtstag. Münster: Nodus Publikationen.
Hausmann, Franz-Josef
éd.1991Dictionnaires: encyclopédie internationale de lexicographie, vol. 3. Berlin/New York: De Gruyter.
Henry, Gabriel
1812Histoire de la langue française. Paris: Leblanc. (2 vols.)
Holtus, Günter, Michael Metzeltin & Christian Schmitt
Hrsg1991Lexikon der romanistischen Linguistik, Bd. V/2: Okzitanisch, Katalanisch. Tübingen: Niemeyer.
Jenisch, Daniel
1796Philosophisch-kritische Vergleichung und Würdigung von vierzehn älteren und neuern Sprachen Europas: namentlich der Griechischen, Lateinischen, Italienischen, Spanischen, Portugiesischen, Französischen, Englischen, Deutschen, Holländischen, Dänischen, Schwedischen, Polnischen, Russischen, Lithauischen. Berlin: F. Maurer.
Kabatek, Johannes
2023Eugenio Coseriu. Beyond Structuralism. Berlin/Boston: De Gruyter.
Koerner, E. F. Konrad & Ron E. Asher
eds.1995Concise History of the Language Sciences: From the Sumerians to the Cognitivists. Oxford: Pergamon.
La Viñaza, Cipriano Muñoz y Manzano (conde de -)
1893Biblioteca histórica de la filología castellana. Madrid: M. Tello. (3 vols.)
Lombardini, Hugo E. & Félix San Vicente Santiago
2015Gramáticas de español para italófonos (siglos XVI-XVIII). Catálogo crítico y estudio. Münster: Nodus Publikationen.
Lüdtke, Jens
1978Die romanischen Sprachen im Mithridates von Adelung und Vater. Studie und Text. Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Martínez Alcalde, María José
1992Las ideas lingüísticas de Gregorio Mayans. Oliva: Ayuntamiento.
Marzys, Zygmunt
éd.2009Claude Favre de Vaugelas: Remarques sur la langue françoise. Édition critique, avec introduction et notes. Genève: Droz.
Niederehe, Hans-Josef
1997 “Spanische Sprachgeschichtsschreibung. Fragestellungen und Diskurstraditionen von Enrique de Villena bis Gregorio Mayáns y Siscar”. In: Haßler & Storost, Hrsg. 1997.45–60.
Niederehe, Hans-Josef & Brigitte Schlieben-Lange
Hrsg1987Die Frühgeschichte der romanischen Philologie: von Dante bis Diez. Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Pariente, Jean-Claude
1985L’analyse du langage à Port-Royal: six études logico-grammaticales. Paris: Éd. de Minuit.
éds2008Une historiographie engagée. L’Histoire de la langue et de la littérature française par Louis Petit de Julleville et ses collaborateurs (1896–1900). Leuven/Paris: Peeters.
Quemada, Bernard
1968Les dictionnaires du français moderne (1539–1863). Étude sur leur histoire, leurs types et leurs méthodes. Paris/Bruxelles/Montréal: Didier.
Raynouard, François Just Marie
1816–1821Choix des poésies originales des Troubadours. Paris: Firmin-Didot. (6 vols.)
Raynouard, François Just Marie
1836–1844Lexique roman ou dictionnaire de la langue des Troubadours, comparée avec les autres langues de l’Europe latine, précédée de nouvelles recherches historiques et philologiques. Paris: Silvestre. (6 vols.)
Ridruejo, Emilio
ed.2010Henrich Doergangk: Institutiones in linguam Hispanicam (1614). Edición facsímil con estudio de E.R. Madrid: Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo.
Schlegel, August Wilhelm
1818Observations sur la langue et la littérature provençales. Paris: Librairie Grecque-Latine-Allemande.
1984 ‟Méthode et pédagogie dans les grammaires françaises de la première moitié du XVIIe siècle”. In: Swiggers, éd. 1984.35–48.
Stengel, Edmund Max
1890Chronologisches Verzeichnis französischer Grammatiken vom Ende des 14. bis zum Ausgange des 18. Jahrhunderts, nebst Angabe der bisher ermittelten Fundorte derselben. Oppeln: Franck. [Reedition, with supplement by H.-J. Niederehe: cf. Stengel & Niederehe 1976]
Stengel, Edmund Max & Hans-Josef Niederehe
1976Chronologisches Verzeichnis französischer Grammatiken vom Ende des 14. bis zum Ausgange des 18. Jahrhunderts, nebst Angabe der bisher ermittelten Fundorte derselben. Neu herausgegeben mit einem Anhang von H.-J. N. Amsterdam: J. Benjamins.
Swiggers, Pierre
1979Review of Stengel & Niederehe 1976. Linguisticae Investigationes 3.192–204.
Swiggers, Pierre
1982 ‟De Girard à Saussure: Sur l’histoire du terme ‘valeur’ en linguistique”. Travaux de linguistique et de littérature 20.325–331.
Swiggers, Pierre
éd1984Grammaire et méthode au XVIIe siècle. Leuven: Peeters.
Swiggers, Pierre
1995 ‟Forme et sens dans les études étymologiques: une analyse transversale des « conversions » d’une discipline”. Quaderni di semantica 16.211–242.
Swiggers Pierre
2008a “Las gramáticas españolas de Doergangk (1614), De la Porte (1659) y Sobrino (1697): el foco « belgo-renano »”. In: Gómez Asencio, ed. 2008.351–386.
Swiggers, Pierre
2008b ‟L’économie (interne) de la synonymie: valeur et prix des mots chez Girard”. Cahiers de lexicologie 92/1.51–68.
Swiggers, Pierre
2008c “L’HLF de Ferdinand Brunot: Notice bibliographique”. In: Portebois & Saint-Gérand, éds. 2008.279–284.
Swiggers, Pierre
2023a “L’architecture des études de linguistique romane au XVIe siècle”. Historiographia Linguistica 50.94–116.
Swiggers, Pierre
2023bReview of Ayres-Bennett, éd. 2018. Beiträge zur Geschichte der Sprachwissenschaft 33.301–315.
Swiggers, Pierre
2024aReview of Colombat & Fournier, éds. 2023. Le français préclassique 26.130–142.
Swiggers, Pierre
2024bReview of Fournier, éd. 2021. Le français préclassique 26.151–167.
Swiggers, Pierre
2026 “L’étymologie romane: une approche historico-épistémologique”. In: Buchi, éd. 2026.44–95.
Swiggers, Pierre & Elizaveta Zimont
2015 “Dutch-French Bilingual Lexicography in the Early Modern Period. A checklist of sources”. Beiträge zur Geschichte der Sprachwissenschaft 25.110–148.
Telles, [first name unknown]
1664Gallicae linguae grammatica, Singulari Methodo à S. Tellaeo conscripta, Praecipuè in eorum gratiam qui linguam Germanicam callent. Grammaire Françoise, Par le Sieur Telles, Professeur en la Langue & Mathematique Françoise. Argentorati [= Strasbourg]: Typis Eberhardi Wemperi.
Terreros y Pando, Esteban de
1786–1793Diccionario castellano con las voces de ciencias y artes y sus correspondientes en las tres lenguas francesa, latina e italiana. Madrid: Impr. de la viuda de Ibarra. (4 vols.)
Trabalza, Ciro
1908Storia della grammatica italiana. Milano: Hoepli.
Van Hal, Toon
2010“Moedertalen en taalmoeders”. Het vroegmoderne taalvergelijkende onderzoek in de Lage Landen. Brussel: Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten.
Van Hal, Toon
2013 “Génie de la langue: The Genesis and Early Career of a Key Notion in Early Modern European Learning”. Language and History 56.81–97.
Verdonk, Robert
1988 “El diccionario plurilingüe llamado ‘Anónimo de Amberes’ (1639), reflejo de la lexicografía española en Flandes”. In: Arizaet al., eds. 1988.995–1002.