The two volumes under review bring to completion the opus magnum of the Romance scholar and general linguist Eugenio Coseriu [1921–2002] on the history of Romance linguistics (or more broadly but also more accurately: language-related investigations) up to the beginning of the 19th century. Based on carefully prepared materials for a series of Vorlesungen at Tübingen university, given by Coseriu between 1970 and 1976, this Geschichte der romanischen Sprachwissenschaft (henceforth: GesRomSpr; the numeral that follows indicates the respective volume) has now been published, thanks to the dedicated efforts of some of his students, principally the late Reinhard Meisterfeld [1940–2017], who prepared the edition of GesRomSpr1, which appeared in 2003, and Wolf Dietrich, who prepared the edition of the three following volumes which appeared in a time lapse of three years (2020, 2021, 2022), but also with the help of Johannes Kabatek, the director of the Coseriu-Archiv, and publisher-scholar Gunter Narr. The two text editors of the GesRomSpr not only reorganized and systematized the author’s manuscript materials into a set of four volumes corresponding to an overall chronological division (Middle Ages — 16th century — 17th and 18th century) and, within these periods, to a thematic and/or geographical subdivision; they also reworked the materials, adding explanatory notes (or, in some cases, useful diagrams), synthesizing digressions, and — most importantly — updating the information (especially bibliographical references). In GesRomSpr1, editor Reinhard Meisterfeld (who signed as co-author) inserted additional sections (printed in smaller size) offering biographical information on primary authors and providing some kind of bibliographical state of the art with reference to the topics dealt with in the chapter concerned. In volumes 2, 3 and 4 of GesRomSpr, editor Wolf Dietrich has proceeded with more restraint: his explanatory interventions and biographical notices on primary authors appear in footnotes (the footnotes are all by the editor), and additional information relevant for the historiographical account appears, in the main text, between brackets. Whereas for GesRomSpr1 Reinhard Meisterfeld considerably expanded the Vorlage, Wolf Dietrich at times condensed Coseriu’s manuscript text, as we learn from his Vorwort to GesRomSpr3 (11–17).
Funding
Open Access publication of this article was funded through a Transformative Agreement with KU Leuven.
References
[AA.VV.] 1997 O Padre Sarmiento e o seu tiempo. Actas do Congreso Internacional do Tricentario de Fr. Martín Sarmiento (1695–1995).
Santiago de Compostela:
Consello da Cultura Gallega — Universidade de Santiago de Compostela.
Adelung, Johann Christoph & Johann Severin Vater 1806–1817 Mithridates, oder allgemeine Sprachenkunde, mit dem Vater Unser als Sprachprobe in bey nahe fünf hundert Sprachen und Mundarten.
Berlin:
Vossische Buchhandlung. (4 vols. in several parts)
Albrecht, Jörn Hrsg. 1975 Pierre-Nicolas Bonamy: Vier Abhandlungen zum Vulgärlatein und zur Frühgeschichte des Französischen. Mit einem Vorwort von Eugenio Coseriu. Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Álvarez de Miranda, Pedro
Ariza, Manuel et al. eds 1988 Actas del I Congreso de historia de la lengua española. Madrid: Arco Libros.
Assunção, Carlos & Gonçalo Fernandes eds. 2007 Amaro de Roboredo: Methodo grammatical para todas as línguas. Vila Real: Centro de Estudos em Letras.
Ayala Castro, Marta Concepción et al. eds. 2010 Diversidad lingüística y diccionarios. Málaga: Universidad de Málaga.
Ayres-Bennett, Wendy éd. 2018 Claude Favre de Vaugelas: Remarques sur la langue françoise. Édition critique. Paris: Classiques Garnier.
Bahner, Werner 1994 “
Romanische Sprachgeschichte an der Berliner Akademie der Wissenschaften gegen Ende des 18. Jahrhunderts: der Abbé Denina”. In:
Baum, Hrsg. 1994.217–229.
Baum, Hichard Hrsg. 1994 Lingua et Traditio. Geschichte der Sprachwissenschaft und der neueren Philologien. Festschrift für Hans Helmut Christmann zum 65. Geburtstag. Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Bossong, Georg 1990 Sprachwissenschaft und Sprachphilosophie in der Romania. Von den Anfängen bis August Wilhelm Schlegel.
Tübingen:
Gunter Narr Verlag.
Briesemeister, Dietrich 1992 “
Die Institutiones in linguam Hispanicam (Köln 1614) des Heinrich Doergang(k)”. In:
Schröder, Hrsg. 1992.29–41.
Brun, Auguste 1927 La langue française en Provence de Louis XIV au Félibrige.
Marseille:
Institut historique de Provence.
Brunot, Ferdinand 1905–1938 Histoire de la langue française des origines à nos jours.
Paris:
A. Colin.
Buchi, Éva éd 2026 Manuel d’étymologie lexicale romane. Berlin/Boston: De Gruyter Brill.
Caravolas, Jean 1994a La didactique des langues. Précis d’histoire I, 1450–1700.
Montréal:
Presses de l’Université de Montréal;
Tübingen:
Gunter Narr Verlag.
Caravolas, Jean 1994b La didactique des langues. Anthologie I.
Montréal:
Presses de l’Université de Montréal;
Tübingen:
Gunter Narr Verlag.
Colombat, Bernard & Jean-Marie Fournier éds. 2023 Antoine Arnauld et Claude Lancelot: Grammaire générale et raisonnée. Édition critique. Paris: Classiques Garnier.
Condillac, Étienne Bonnot de 1951 Dictionnaire de synonymes. Édité par
Georges Le Roy.
Paris:
Presses Universitaires de France. [A new edition, prepared by
Jean-Christophe Abramovici was published in 2012,
Paris:
Vrin]
Coseriu, Eugenio 1981 Von Genebrardus bis Hervás. Beiträge zur Geschichte der Kenntnis des Rumänischen in Westeuropa.
Tübingen:
Gunter Narr Verlag. [Romanian translation:
Limba română în faţa Occidentului. De la Genebrardus la Hervás. Contribuţii la cunoaşterii limbii române în Europa occidentală.
Cluj-Napoca:
Ed. Dacia 1994]
Diez, Friedrich 1836–1844 Grammatik der romanischen Sprachen.
Bonn:
Eduard Weber. (3 vols.; a fourth volume,
Romanische Wortschöpfung, was published much later, in 1877)
Droixhe, Daniel 1999 “
Aldrete, Sarmiento et les « lois phonétiques »”. In:
Haßler &
Schmitter, Hrsg. 1999.273–296.
Fernow, Carl Ludwig 1804 Italienische Sprachlehre für Deutsche.
Tübingen:
J.G. Cotta. (2 vols.)
Fernow, Carl Ludwig 1806–1808 Römische Studien, I-III.
Zürich:
H. Gessner. (3 vols.)
Fournier, Nathalie éd. 2021 Charles Maupas: Grammaire et syntaxe françoise. Édition critique. Paris: Classiques Garnier.
François, Jacques 2020 Johann Christoph Adelung. Linguiste des Lumières à la Cour de Saxe.
Paris:
L’Harmattan.
Franzen, Winfried Hrsg. 1988 Pierre Louis de Maupertuis: Sprachphilosophische Schriften. Philosophische Betrachtungen über den Ursprung der Sprache und die Bedeutung der Wörter. Abhandlung über die verschiedenen Mittel, deren sich die Menschen bedient haben, um ihre Vorstellungen auszudrücken. Hamburg: Felix Meiner.
Girard, Gabriel 1718 La Justesse de la langue Françoise, ou les différentes significations des mots qui passent pour synonymes.
Paris:
Laurent d’Houry.
Girard, Gabriel 1736 Synonymes François, leurs différentes significations et le choix qu’il en faut faire pour parler avec justesse.
Paris:
Veuve d’Houry.
Girard, Gabriel 1747 Les Vrais principes de la langue Françoise: ou la parole réduite en méthode, conformément aux loix de l’usage: en seize discours.
Paris:
Le Breton. (2 vol.) [New edition, with introduction:
Genève:
Droz 1982]
Gómez Asencio, José Jesús 1981 Gramática y categorías verbales en la tradición española (1771–1847).
Salamanca:
Ediciones Universidad de Salamanca.
Gómez Asencio, José Jesús 1985 Subclases de palabras en la tradición española (1771–1847).
Salamanca:
Ediciones Universidad de Salamanca.
Gómez Asencio, José Jesús ed. 2008 El castellano y su codificación gramatical. Vol. II: De 1614 (B. Jiménez Patón) a 1697 (F. Sobrino). Burgos/Salamanca: Fundación Instituto Castellano y Leonés de la Lengua.
Grimsley, Ronald éd. 1971 Maupertuis, Turgot, Maine de Biran. Sur l’origine du langage. Genève/Paris: Droz.
Gröber, Gustav 1888 “
Geschichte der romanischen Philologie”. In:
Gröber, Hrsg. 1888.3–139. [revised version:
Gröber 1904]
Gröber, Gustav Hrsg. 1888 Grundriss der romanischen Philologie, Band I. Strassburg: Karl J. Trübner.
Gröber, Gustav 1904 “
Geschichte der romanischen Philologie”. In:
Gröber, Hrsg. 1904.1–185.
Haßler, Gerda & Peter Schmitter Hrsg. 1999 Sprachdiskussion und Beschreibung von Sprachen im 17. und 18. Jahrhundert. Münster: Nodus Publikationen.
Haßler, Gerda & Jürgen Storost Hrsg 1997 Kontinuität und Innovation. Studien zur Geschichte der romanischen Sprachforschung vom 17. bis zum 19. Jahrhundert. Festschrift für Werner Bahner zum 70. Geburtstag. Münster: Nodus Publikationen.
Hausmann, Franz-Josef éd. 1991 Dictionnaires: encyclopédie internationale de lexicographie, vol. 3. Berlin/New York: De Gruyter.
Henry, Gabriel 1812 Histoire de la langue française.
Paris:
Leblanc. (2 vols.)
Holtus, Günter, Michael Metzeltin & Christian Schmitt Hrsg 1991 Lexikon der romanistischen Linguistik, Bd. V/2: Okzitanisch, Katalanisch. Tübingen: Niemeyer.
Jenisch, Daniel 1796 Philosophisch-kritische Vergleichung und Würdigung von vierzehn älteren und neuern Sprachen Europas: namentlich der Griechischen, Lateinischen, Italienischen, Spanischen, Portugiesischen, Französischen, Englischen, Deutschen, Holländischen, Dänischen, Schwedischen, Polnischen, Russischen, Lithauischen.
Berlin:
F. Maurer.
Koerner, E. F. Konrad & Ron E. Asher eds. 1995 Concise History of the Language Sciences: From the Sumerians to the Cognitivists. Oxford: Pergamon.
La Viñaza, Cipriano Muñoz y Manzano (conde de -) 1893 Biblioteca histórica de la filología castellana.
Madrid:
M. Tello. (3 vols.)
Lombardini, Hugo E. & Félix San Vicente Santiago 2015 Gramáticas de español para italófonos (siglos XVI-XVIII). Catálogo crítico y estudio.
Münster:
Nodus Publikationen.
Lüdtke, Jens 1978
Die romanischen Sprachen im Mithridates von Adelung und Vater
.
Studie und Text.
Tübingen:
Gunter Narr Verlag.
Martínez Alcalde, María José 1992 Las ideas lingüísticas de Gregorio Mayans.
Oliva:
Ayuntamiento.
Marzys, Zygmunt éd. 2009 Claude Favre de Vaugelas: Remarques sur la langue françoise. Édition critique, avec introduction et notes. Genève: Droz.
Niederehe, Hans-Josef 1997 “
Spanische Sprachgeschichtsschreibung. Fragestellungen und Diskurstraditionen von Enrique de Villena bis Gregorio Mayáns y Siscar”. In:
Haßler &
Storost, Hrsg. 1997.45–60.
Niederehe, Hans-Josef & Brigitte Schlieben-Lange Hrsg 1987 Die Frühgeschichte der romanischen Philologie: von Dante bis Diez. Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Pariente, Jean-Claude 1985 L’analyse du langage à Port-Royal: six études logico-grammaticales.
Paris:
Éd. de Minuit.
Percival, W. Keith 1995 “
Renaissance Linguistics: An Overview”. In:
Koerner &
Asher, eds. 1995.147–151.
Petit, Gérard 2008 “
Le Dictionnaire de synonymes de Condillac: de la synonymie à la cohyponymie”.
Cahiers de lexicologie 92/1.87–120.
Petrequin Gilles 2009 Le « Dictionnaire françois » de P. Richelet (Genève 1679/1680). Étude de métalexicographie historique.
Leuven/Paris:
Peeters.
Piron, Maurice éd 1961 Turgot: Etymologie. Brugge: De Tempel.
Portebois, Yannick & Jacques-Philippe Saint-Gérand éds 2008 Une historiographie engagée. L’Histoire de la langue et de la littérature française par Louis Petit de Julleville et ses collaborateurs (1896–1900). Leuven/Paris: Peeters.
Quemada, Bernard 1968 Les dictionnaires du français moderne (1539–1863). Étude sur leur histoire, leurs types et leurs méthodes.
Paris/Bruxelles/Montréal:
Didier.
Raynouard, François Just Marie 1816–1821 Choix des poésies originales des Troubadours.
Paris:
Firmin-Didot. (6 vols.)
Raynouard, François Just Marie 1836–1844 Lexique roman ou dictionnaire de la langue des Troubadours, comparée avec les autres langues de l’Europe latine, précédée de nouvelles recherches historiques et philologiques.
Paris:
Silvestre. (6 vols.)
Ridruejo, Emilio ed. 2010 Henrich Doergangk: Institutiones in linguam Hispanicam (1614). Edición facsímil con estudio de E.R. Madrid: Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo.
Schlegel, August Wilhelm 1818 Observations sur la langue et la littérature provençales.
Paris:
Librairie Grecque-Latine-Allemande.
Schlieben-Lange, Brigitte
Schröder, Konrad Hrsg 1992 Fremdsprachenunterricht 1500–1800. Wiesbaden: Harrassowitz.
Spence, Nicol C. W. 1960 “
Towards a New Synthesis in Linguistics: The Work of Eugenio Coseriu”.
Archivum Linguisticum 12.1–34.
Stéfanini, Jean 1969 Un provençaliste marseillais: l’abbé Féraud (1725–1807).
Aix-en-Provence:
Ophrys.
Stéfanini, Jean 1984 ‟
Méthode et pédagogie dans les grammaires françaises de la première moitié du XVIIe siècle”. In:
Swiggers, éd. 1984.35–48.
Stengel, Edmund Max 1890 Chronologisches Verzeichnis französischer Grammatiken vom Ende des 14. bis zum Ausgange des 18. Jahrhunderts, nebst Angabe der bisher ermittelten Fundorte derselben.
Oppeln:
Franck. [Reedition, with supplement by
H.-J. Niederehe: cf. Stengel & Niederehe 1976]
Stengel, Edmund Max & Hans-Josef Niederehe 1976 Chronologisches Verzeichnis französischer Grammatiken vom Ende des 14. bis zum Ausgange des 18. Jahrhunderts, nebst Angabe der bisher ermittelten Fundorte derselben. Neu herausgegeben mit einem Anhang von H.-J. N.
Amsterdam:
J. Benjamins.
https://doi.org/10.1075/sihols.8
Swiggers, Pierre 1982 ‟
De Girard à Saussure: Sur l’histoire du terme ‘valeur’ en linguistique”.
Travaux de linguistique et de littérature 20.325–331.
Swiggers, Pierre éd 1984 Grammaire et méthode au XVIIe siècle. Leuven: Peeters.
Swiggers, Pierre 1995 ‟
Forme et sens dans les études étymologiques: une analyse transversale des « conversions » d’une discipline”.
Quaderni di semantica 16.211–242.
Swiggers Pierre 2008a “
Las gramáticas españolas de Doergangk (1614), De la Porte (1659) y Sobrino (1697): el foco « belgo-renano »”. In:
Gómez Asencio, ed. 2008.351–386.
Swiggers, Pierre 2008b ‟
L’économie (interne) de la synonymie: valeur et prix des mots chez Girard”.
Cahiers de lexicologie 92/1.51–68.
Swiggers, Pierre 2008c “
L’HLF de Ferdinand Brunot: Notice bibliographique”. In:
Portebois &
Saint-Gérand, éds. 2008.279–284.
Swiggers, Pierre 2023b Review of Ayres-Bennett, éd. 2018.
Beiträge zur Geschichte der Sprachwissenschaft 33.301–315.
Swiggers, Pierre 2024a Review of Colombat & Fournier, éds. 2023.
Le français préclassique 26.130–142.
Swiggers, Pierre 2024b Review of Fournier, éd. 2021.
Le français préclassique 26.151–167.
Swiggers, Pierre 2026 “
L’étymologie romane: une approche historico-épistémologique”. In:
Buchi, éd. 2026.44–95.
Swiggers, Pierre & Elizaveta Zimont 2015 “
Dutch-French Bilingual Lexicography in the Early Modern Period. A checklist of sources”.
Beiträge zur Geschichte der Sprachwissenschaft 25.110–148.
Telles, [first name unknown] 1664 Gallicae linguae grammatica, Singulari Methodo à S. Tellaeo conscripta, Praecipuè in eorum gratiam qui linguam Germanicam callent. Grammaire Françoise, Par le Sieur Telles, Professeur en la Langue & Mathematique Françoise.
Argentorati [= Strasbourg]:
Typis Eberhardi Wemperi.
Terreros y Pando, Esteban de 1786–1793 Diccionario castellano con las voces de ciencias y artes y sus correspondientes en las tres lenguas francesa, latina e italiana.
Madrid:
Impr. de la viuda de Ibarra. (4 vols.)
Trabalza, Ciro 1908 Storia della grammatica italiana.
Milano:
Hoepli.
Van Hal, Toon 2010 “Moedertalen en taalmoeders”. Het vroegmoderne taalvergelijkende onderzoek in de Lage Landen.
Brussel:
Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten.
Verdonk, Robert 1988 “
El diccionario plurilingüe llamado ‘Anónimo de Amberes’ (1639), reflejo de la lexicografía española en Flandes”. In:
Ariza et al., eds. 1988.995–1002.
Verdonk, Robert 1991 “
La lexicographie bilingue espagnol-français, français-espagnol”. In:
Hausmann, éd. 1991.2976–2987.
Verdonk, Robert 2010 “
Los estados de Flandes en el Siglo de Oro: cuna de la lexicografía francés español”. In:
Ayala Castro et al., eds. 2010.451–478.
Willems, Klaas 2003 “
Eugenio Coseriu (1921–2002): Versuch einer Würdigung”.
Leuvense Bijdragen 92.1–25.
Willems, Klaas & Cristinel Munteanu